Interview zur aktuellen Lage im Iran

Wir teilen mit euch ein Interview mit einem marxistischen Genossen aus dem Iran. Ehsan Sohrabian Mehryazdi war in der linken Bewegung im Iran aktiv; heute lebt er in Trier. Wir haben Mitte April mit ihm gesprochen, also 1,5 Monate nach Beginn des Angriffskrieges durch die USA und Israel.

Das Interview haben wir übersetzt, aber es bleibt seine Perspektive und – so gut es ging – seine Wortwahl. Ehsan erzählt von den historischen Entwicklungen und der aktuellen politischen Lage im Iran. Außerdem erklärt er, wie die Kämpfe der linken Bewegung unter den Bedingungen unterdrückender Staatsstrukturen weitergehen und wie eine selbstbestimmte Zukunft im Land aufgebaut werden könnte. Und vieles mehr!

Ein großes Dankeschön für diese Einblicke an dich, Ehsan.

Unten findet ihr das Interview auf Farsi.

Wer bist du und wo warst/ bist du organisiert?

Ich bin ein Aktivist der linken Bewegung im Iran. In meiner Jugend beschäftigte ich mich mit dem Marxismus und begann Anfang der 2000er Jahre mit politischer Arbeit und sozialem Aktivismus.

Wie sah deine politische Arbeit im Iran aus?

Lassen Sie mich einleitend die politische Lage im Iran und insbesondere den Zustand der linken Bewegung erläutern. In den 1980er Jahren wurde die kommunistische Bewegung im Iran auf die grausamste Weise massakriert. In diesem Jahrzehnt war der Iran eine „Massentötungsstätte“ für kommunistische, linke und freiheitsliebende politische Kräfte. Zehntausende Menschen wurden in den Gefängnissen des Regimes bis zum Tod gefoltert, hingerichtet und auf den Straßen, in ihren Häusern, Verstecken und an anderen Orten ermordet. Tausende wurden in Massengräbern (ohne jegliches Namenszeichen) begraben. Bis heute ist der Besuch dieser Friedhöfe verboten und viele Menschen werden weiterhin mit Verhaftung, Gewalt und Gefängnis bestraft (z. B. Hinterbliebene der Opfer sowie Kläger*innen/Justice-Seeker*innen (Mitglieder einer Gerechtigkeitsbewegung)). In einigen Fällen Inhaftierten sogar zum Tode verurteilt. „Golzar Khavaran“ ist eines der bekanntesten Massengräber. Die 1980er Jahre sind eine der blutigsten historischen Perioden im Iran. Die 1990er Jahre waren ebenfalls ein Jahrzehnt schwerster Unterdrückung und organisierter staatlicher Morde — nicht nur gegen politische Gegner, sondern auch gegen andersdenkende Menschen im In- und Ausland. Diese Morde sind im Iran als die „Kettenmorde“ bekannt.

Wir dürfen nicht vergessen, dass in all diesen Jahren westliche, einschließlich europäischer Regierungen, sehr eng mit dem iranischen Regime zusammengearbeitet haben. Diese Länder nahmen die Akten über die Morde an Regimegegnern nicht ernst, schwiegen dazu und schickten in einigen Fällen sogar die Täter dieser Attentate mit dem Flugzeug zurück in den Iran. Zum Beispiel verweigerte die österreichische Regierung unter dem Vorwand der “diplomatischen Immunität” die Festnahme der Person, die für das Attentat auf Dr. Abdul Rahman Ghassemlou (1989, ehem. Vorsitzender der Demokratischen Partei Kurdistan-Iran) verantwortlich war. Der Täter wurde stattdessen aus Österreich in den Iran zurückgeschickt, wurde Mitglied des iranischen Atomverhandlungsteams und ist heute in Pakistan in diplomatische Verhandlungen mit den Vereinigten Staaten verwickelt.

Während der gesamten Herrschaft der Islamischen Republik Iran wurde jede parteipolitische oder organisierte politische Aktivität als schweres Verbrechen betrachtet und mit sehr schweren Strafen wie langjähriger Haft und sogar der Hinrichtung geahndet. In den Jahren nach 2000, der Zeit des Wiederaufstiegs der Linksbewegung im Iran, organisierten die linken Kräfte ihre Aktivitäten in Form von Berufsverbänden und Syndikaten, Arbeiter*innenorganisationen, Frauen-, Menschenrechts- und Kinderrechtsorganisationen usw. Diese Organisationen sind aus Sicht der Regierung ebenfalls verboten. Ihre Mitglieder sind ständig Verfolgung, Verhaftung und Gefängnis ausgesetzt. Dennoch sind die Gefahren dieser politischen Arbeit im Vergleich zur Parteiarbeit weitaus geringer. Deshalb habe auch ich mit Arbeiter*innenorganisationen sowie Aktivist*innen der Frauenbewegung, der Gerechtigkeitsbewegung (Justice-Seeking) und anderen Bereichen zusammengearbeitet – konkret seit 2008 mit der „Vereinigung der Verteidiger der Arbeiterrechte“. Diese Organisation war eine linke und demokratische Organisation, in der Menschen mit verschiedenen marxistischen Tendenzen aktiv waren. Ich möchte betonen, dass diese Organisation nicht die einzige, sondern eine von zahlreichen Organisationen ist, die unter den Bedingungen der Unterdrückung weiterhin aktiv sind, kämpfen und sich organisieren.

Wie bewertest du die aktuelle Lage im Iran vor dem Hintergrund der Angriffe durch Israel und die USA?

Die Angriffe von den USA und Israel haben die Situation extrem verschlechtert und verkompliziert. Dieser Krieg war nicht nur die Ursache für das Töten von Zivilist*innen, für Verwüstung und die Zerstörung der Infrastruktur des Landes. Er gab dem Regime auch eine Möglichkeit, die Unterdrückung diesmal unter dem Vorwand des „Kriegszustands“ und mit haltlosen und falschen Anschuldigungen wie „Zusammenarbeit mit feindlichen Staaten“ massiv auszuweiten. In diesen Tagen des Krieges hat der Staat — im Schatten der Bombardierungen und der Kriegsnachrichten — seine Hinrichtungs- und Tötungsmaschinerie in den Gefängnissen wieder aktiviert und Personen hingerichtet, die jahrelang aus politischen Gründen inhaftiert waren. In diesem kurzen Zeitraum wurden mehr als 4.000 Menschen unter haltlosen Anschuldigungen verhaftet und in Folterkammern und Gefängnisse verschleppt. Jeden Tag werden Menschen auf offener Straße Leibesvisitationen unterzogen (Durchsuchungen am ganzen Körper, inklusive Körperöffnungen) und Handys werden auf der Straße, in Cafés und Restaurants kontrolliert. Dieser Krieg gab der Herrschaft den Vorwand, das Ausmaß der Unterdrückung zu vergrößern und eine Atmosphäre des Terrors und der Angst zu schaffen.

Lassen Sie es mich offen und einfach sagen: Das iranische Regime ist keine gewöhnliche Despotie, sondern ein extrem repressiver religiöser Faschismus. Gleichzeitig muss gesagt werden: Die Kräfte, die heute das Volk und lebenswichtige Infrastrukturen bombardieren, sind dieselben, die eine wichtige Rolle bei der Machtübernahme des islamischen Faschismus spielten und in all den Jahren der Herrschaft eng mit ihm zusammengearbeitet haben. Die wirklichen Opfer dieses Krieges sind die Menschen im Iran: Einerseits werden sie durch verbrecherische Bombardierungen getötet und ihre Häuser und Leben werden zerstört; andererseits werden sie unter dem Vorwand des Krieges einer noch stärkeren Unterdrückung ausgesetzt. Darüber hinaus wird ihnen die Möglichkeit eines menschenwürdigen Lebens für viele Jahrzehnte genommen: Durch Zerstörung der wirtschaftlichen und industriellen Infrastruktur wie Öl, Raffinerien, Fabriken usw. sowie der städtischen Infrastruktur wie Brücken, Straßen, Eisenbahnen, Flughäfen, Schulen, Krankenhäuser usw.

Wie sieht der Widerstand im Iran gegen den iranischen Staat und seine Strukturen aus?

Der Widerstand im Iran gegen die Herrschaft und ihre Strukturen hat verschiedene Formen angenommen und ist hauptsächlich dezentral und von unten entstanden. Er besteht in Formen wie Arbeiter*innenstreiks, Proteste von Lehrer*innen und Rentner*innen, die Frauenbewegung und die LGBTQ+ -Gemeinschaft, Student*innenproteste, Umweltkämpfe, die Gerechtigkeitsbewegung der Familien der Hingerichteten und Getöteten, ziviler Widerstand sowie in Form von massiven sozialen Protesten. In diesen Kämpfen sind kommunistische und linke Kräfte, nationale Strömungen mit linker oder liberaler Tendenz, Feminist*innen, Anti-Repressions-Aktivist*innen, Umweltaktivist*innen, Gewerkschafts- und Syndikatsaktivist*innen und andere Menschenrechtsaktivist*innen [usw…] aktiv präsent und beteiligt. Auch Aktivist*innen oppositioneller Parteien setzen ihre Tätigkeit trotz hoher Kosten — bis hin zu langen Haftstrafen und sogar Hinrichtungen — fort. Das Volk leistet zudem kontinuierlich zivilen Widerstand gegen die Gesetze und Vorschriften der Herrschaft und geht alle paar Wochen zahlreich und manchmal zu Millionen auf die Straßen. Doch die Antwort der Regierung auf diese Proteste besteht nur aus Kugeln, Verhaftung, Folter, erzwungenen Geständnissen und Hinrichtung. Das markanteste Merkmal dieses Widerstands ist das Fehlen einer zentralen Führung und die Abhängigkeit von informellen Netzwerken. Dieser Zustand ist sowohl eine Stärke — in Hinblick auf die Überlebensfähigkeit — als auch eine Schwäche, da er dauerhafte und effektive Organisierung erschwert. Dieser Zustand ist das Ergebnis der massiven und systematischen Unterdrückung.

Welche Rolle haben sozialistische Kräfte in diesem Kampf?

Die sozialistischen Kräfte spielen in den laufenden Kämpfen im Iran eine wichtige, aber hauptsächlich inoffizielle und verstreute Rolle. Sie versuchen, klassenbezogene und soziale Forderungen zu formulieren und helfen bei der Planung und Organisierung von Streiks von Arbeiter*innen, Lehrer*innen, Krankenpfleger*innen, Student*innen, Rentner*innen usw. Außerdem unterstützen sie feministische Bewegungen, die Bewegung zur Verteidigung der Kinderrechte und arbeitender Kinder, die Gerechtigkeitsbewegung und andere freiheitsliebende, menschenrechtliche und für soziale Gerechtigkeit kämpfende Bewegungen. Diese Kräfte bemühen sich, die Proteste und Streiks aus einer klassen- und linkspolitischen Perspektive zu analysieren und Verbindungen zwischen den verschiedenen verstreuten Kämpfen herzustellen. Ein weiterer Teil ihrer Arbeit ist die Produktion und Vermittlung von politischem und theoretischem Wissen. Dazu gehören das Verfassen und Übersetzen marxistischer Texte, die Analyse der sozioökonomischen Lage und das Bemühen, das Klassenbewusstsein unter Jugendlichen und Aktivist*innen zu stärken, die neu in die sozialen Bewegungen eingetreten sind. Zudem beteiligen sich Sozialist*innen an der Vermittlung von Organisierungsmethoden, Vernetzung der Arbeiter*innenklasse sowie an der Organisierung von verschiedenen Formen kollektiven Handelns.

**Unter welchen Bedingungen kämpfen Sozialist*innen im Iran?**

Der iranische Staat hat eine faschistische Regierung, die gleichzeitig international eine besonders extreme Form neoliberaler Wirtschaftspolitik umsetzt. In den letzten Jahren haben wiederholt offizielle neoliberale Institutionen wie der Internationale Währungsfonds die Wirtschaftsreformen dieser Regierung gelobt – insbesondere Maßnahmen wie die Verbilligung der Arbeitskraft, die Streichung von Subventionen und die strukturellen Anpassungsprogramme. Der Iran ist ein Paradies für Kapitalbesitzer*innen und die Hölle für die lohnabhängige Klasse und die Ausgebeuteten. Während eine kleine Minderheit in Traumschlössern ein Traumleben führt, ist die Mehrheit der Gesellschaft von den Mindestvoraussetzungen eines menschenwürdigen Lebens ausgeschlossen. Um zu überleben, sind einige Personen – darunter Kinder unter 5 Jahren – sogar gezwungen, Essen in Mülltonnen zu suchen. Mit jedem Jahr steigt die wirtschaftliche Inflation um durchschnittlich 50 Prozent, aber die Löhne sinken. Heute liegt der Lohn für niedrig bezahlte Arbeitskraft monatlich bei weniger als 100 Euro, während die Preise für viele Lebensmittel und lebensnotwendige Güter sogar höher sind als in Europa.

Dabei ist der Iran eigentlich ein sehr reiches Land: Es hat die weltweit drittgrößten Öl- und zweitgrößten Gasreserven. Zudem verfügt der Iran über sehr reiche Minen mit Gold, Kupfer, Eisen, Phosphor und tausenden anderen mineralischen Quellen. Ein großer Teil dieses Reichtums wird von den Führern der Regierung und ihren Familien geplündert. Die Kinder der Regierungsbeamten besitzen riesige Vermögen, Unternehmen und Paläste in verschiedenen Ländern. Diese wirtschaftliche Dimension ist von grundlegender Bedeutung für das Verständnis der Klassenstellung des Staates und der Form seiner Beziehung zur Gesellschaft, zur Arbeiter*innenklasse und zu den sozialistischen Kräften. Die Kombination aus Faschismus und Neoliberalismus als moderne Form des autoritären Kapitalismus hat dem iranischen Staat eine besonders bestialische Form verliehen. Unter diesen Bedingungen sind die sozialistischen Kräfte extremsten Formen systematischer Unterdrückung ausgesetzt. Offene parteipolitische Organisierung ist praktisch unmöglich und mit ernsthaften Gefahren vor Verhaftung, langjährigen Haftstrafen, Folter, erzwungenen Fernsehgeständnissen und sogar Todesurteilen verbunden. Zudem werden Aktivist*innen, ihre Familien und sozialen Netzwerke massiv überwacht. Deshalb findet ein großer Teil der sozialistischen Arbeit im inoffiziellen, halboffiziellen oder syndikalistischen und zivilgesellschaftlichen Rahmen statt — Bereichen, die mehr Handlungsfreiheit bieten, aber dennoch sehr gefährlich sind.

Wie sehen die Repressionen gegen die iranische Freiheitsbewegung aus?

Die Unterdrückung der Freiheitsbewegung im Iran ist strukturell, systematisch und umfassend. Das Regime unterdrückt in vielfältiger Weise jede kritische Stimme und jeden, der die herrschende Politik nicht bestätigt. Sogar Personen, die den Islam anders als die Regierung interpretieren, werden unterdrückt. Es ist anzumerken, dass die iranische Gesellschaft heute zutiefst areligiös und sogar antireligiös ist. Das ist aus Sicht des islamischen Regimes unerträglich: Wer sich als Nicht-Moslem bezeichnet, wird als Apostat (Abtrünniger) angesehen und seine Strafe ist der Tod. Die massive Unterdrückung begann bereits am Tag nach der Etablierung des Regimes im Februar 1979. Dazu können Sie Videos vom 8. März 1979 im Internet sehen. Hören Sie die Parolen! Frauen waren die erste Gruppe, die im Iran schwerer Unterdrückung ausgesetzt war. Die systematischen Unterdrückungen umfassten Massenverhaftungen, schwere Gefängnisstrafen, Folter, erzwungene Geständnisse, Hinrichtungen und direkten Druck auf die Familien politischer und zivilgesellschaftlicher Aktivist*innen.

Darüber hinaus versuchen die Sicherheitsbehörden durch Infiltration von sozialen Organisationen und Organisationsstrukturen, jede Art von dauerhafter Organisierung von innen heraus zu zerstören. Neben der physischen gibt es eine Art psychologische und soziale Unterdrückung: Die Erzeugung allgemeiner Angst, ständige Drohungen, Ausschluss von Arbeit und Bildung und die systematische Entfernung von Aktivist*innen aus dem sozialen Leben. Außerdem ist eine der Methoden des Regimes die Schaffung einer „künstlichen Opposition“, die die Organisierung und Radikalisierung der sozialen Kämpfe verhindern oder ins Nirgendwo führen sollen. So gibt es zum einen parallele Strömungen unter der Führung der Sicherheitsapparate, um Identifizierungs- und Fangnetze zur Verhaftung von Oppositionellen zu schaffen. Zum anderen bezeichnen sich Funktionäre und Mitglieder des Regimes teilweise als „Reformisten“. Die reformistische Strömung im Iran unterscheidet sich vom „Reformismus“ in anderen Ländern. Diese Strömung fordert den Fortbestand des bestehenden Zustands unter reformistischen Parolen, die niemals verwirklicht werden.

Trotz alledem hört auch der Widerstand und Kampf gegen den gesamten Staatsapparat niemals auf. Das zeigt sich zum Beispiel an den Ereignissen im Zusammenhang mit der Revolution vom Januar 2026. Begonnen hat sie mit dem Protest gegen Verteuerung und die extrem schlechten Lebensbedingungen. Mehrere Millionen Menschen gingen auf die Straßen, aber die Antwort der Regierung bestand nur aus Kugeln. Im Laufe weniger Tage wurden zehntausende Menschen erschossen, hunderttausende verletzt, tausende verloren ihre Augen durch Schrotkugeln, fast sechzigtausend Menschen wurden festgenommen. Viele der Festgenommenen wurden ohne Zugang zu einem Anwalt nach nur minutenlangen Gerichtsverhandlungen zum Tode verurteilt, viele wurden hingerichtet und viele warten noch auf die Vollstreckung ihrer Hinrichtung.

Welche Rolle haben monarchistische Kräfte bei den Protesten?

Die monarchistische Strömung ist tendeziell extremistisch und autoritär und hat teilweise faschistische Züge. Einige ihrer bekannten Persönlichkeiten sprechen offen oder implizit davon, konkurrierende und oppositionelle Kräfte zu unterdrücken, zu eliminieren und sogar an Bäumen und Straßenlaternen aufzuhängen. Allerdings muss beachtet werden, dass die iranische Gesellschaft eine vielfältige Gesellschaft mit etwa 92 Millionen Einwohner*innen ist. Die monarchistischen Kräfte sind ebenfalls Teil dieser vielfältigen Realität, aber sie sind nicht die Mehrheit der Gesellschaft. Natürlich können auch kleine Prozentsätze in einer so bevölkerungsreichen Gesellschaft einige Millionen Menschen umfassen, was die Bevölkerung vieler Länder übersteigen kann, aber im Gesamtmaßstab der iranischen Gesellschaft bleiben sie eine Minderheit.

Die starke mediale Präsenz ist weitgehend auf die internationale Unterstützung durch Weltmächte wie die USA zurückzuführen. Dass die monarchistische Strömung über hochprofessionelle Medien und glanzvolle 24-Stunden-Fernsehsender mit milliardenhohen Kosten verfügt, zeigt allein schon, auf welchem Weg sie finanziert werden. Europäische, US-amerikanische und israelische Regierungen und Medien versuchen oft, sie als politische Alternative für den bestehenden Zustand im Iran darzustellen. Aus diesem Grund ist die Rolle der Monarchist*innen eher in den Medien und in der Diaspora ausgeprägt als in der sozialen Realität innerhalb des Irans. Ihre organische und strukturelle Verbindung zur sozialen Basis im Iran ist sehr begrenzt. Sie werden hauptsächlich als im Ausland als politische Alternative propagiert und versuchen, ihr Narrativ über die politische Zukunft des Irans zu verbreiten. Der Widerstand innerhalb des Irans hat einen vielfältigen Charakter und der Großteil der Proteste im Land dreht sich um Forderungen nach Gerechtigkeit, Widerstand gegen Unterdrückung und Gegnerschaft zu autoritären Strukturen – und nicht um die Rückkehr zur Monarchie. Gleichzeitig ist es nicht überraschend, dass in einer Gesellschaft von 92 Millionen Menschen einige Personen aus Verzweiflung zu diesen Strömungen neigen. Aus diesem Grund ist zwischen dem Narrativ der monarchistischen Kräfte und der Realität der sozialen Bewegungen im Land eine sehr tiefe und offensichtliche Kluft.

Welche Rolle spielen iranische Stimmen aus dem Exil/ der Diaspora?

Die Stimme der Iraner*innen im Ausland kann eine wichtige Rolle bei der internationalen Widerspiegelung der Proteste spielen: Informationsverbreitung, Erregung medialer Aufmerksamkeit, politischer Druck und globale Solidarität. Aber gleichzeitig besteht eine Distanz zwischen der Lebensrealität und gelebten Erfahrung innerhalb des Irans und dem politischen Raum der Diaspora. Diese Distanz führt manchmal zu unterschiedlichen Analysen, politischem Wettbewerb und sogar zu einer Zersplitterung in der politischen Repräsentation der Bewegungen. Daher ist ihre Rolle gleichzeitig wichtig als auch umstritten. Die verschiedenen Gruppen von Iraner*innen im Exil haben unterschiedlich viel Einfluss auf die jeweils nationalen Medien. Linke, demokratische, freiheitsliebende und volksnahe Strömungen haben in der Regel einen sehr begrenzten Zugang zu den Massenmedien. Daher ist die Möglichkeit, der wahren Stimme des Volkes Gehör zu verschaffen, für sie begrenzt. Das ist oft auch genau der Grund, warum die Stimme der extremen Rechten und der kriegstreiberischen Monarchist*innen mehr gehört wird. Natürlich haben die demokratischen Kräfte — trotz aller Einschränkungen — versucht und versuchen weiterhin, die Stimme des iranischen Volkes zu sein. Ich bin allerdings der Meinung, dass diese Bemühungen nicht ausreichend waren und sind und mehr Anstrengungen unternommen werden müssen. Neue Möglichkeiten müssen erarbeitet werden.

Wie nimmst du die Beiträge der globalen Linken in Bezug auf die Situation im Iran wahr?

Die globale Linke vertritt keine einheitliche Position. Ein Teil zeigt Solidarität mit den sozialen Bewegungen im Iran, insbesondere mit der Frauen- und Arbeiter*innenbewegung. Jedoch verstrickt sich ein anderer Teil in geopolitische Dualismen: Dieser Teil konzentriert sich entweder zu sehr auf die „Gegnerschaft zum Westen/USA“ oder nimmt aufgrund der Ablehnung externer Interventionen keine klare Position gegen die interne Unterdrückung ein. Daher ist eine der größten Schwierigkeiten, dass ein konsistentes Verständnis der Unabhängigkeit sozialer Bewegungen im Iran fehlt und die Klassenanalyse auf geopolitische Wettbewerbe reduziert wird. Dieser Teil der Linken besteht teilweise aus Überresten sowjetfreundlicher Parteien oder bestimmten trotzkistischen Strömungen. Anstatt die realen Bedingungen im Iran anzuschauen und daraufhin eine Klassenanalyse vorzunehmen, übernehmen sie die Medienpropaganda des Irans oder der westlichen Medien. Diese Analysekrise zeigt sich auch in der sozialen Lage dieser Parteien selbst: Diese Parteien haben meist eine sehr begrenzte soziale Basis und sind unfähig, eine tatsächliche Verbindung zur Arbeiter*innenklasse und den Massen herzustellen. Ihr wichtigstes und zentrales Thema ist der Wettbewerb zwischen der Volksrepublik China und den USA!

Um jedoch die Position des Irans besser zu verstehen, muss man viele Jahre zurückblicken. Man muss sich damit beschäftigen, wie das islamische Regime entstanden ist und wie seine internationalen Beziehungen über all die Jahre aussahen. Die Revolution von 1979 war eine demokratische Revolution mit freiheitlichen und gerechtigkeitsorientierten Forderungen, die Jahre zuvor begonnen hatte. Die Aufstände von 1979 waren ihr letzter Schritt. Die Wegbereiter dieser Revolution waren linke Parteien, Organisationen und Strömungen, die Nationale Front des Irans, die Organisation der Volksmudschahedin und viele andere demokratische Strömungen. Für die imperialistischen Weltmächte war es ein Alarmsignal, dass sich in den Jahren des Höhepunkts des Kalten Krieges mehrere Millionen Menschen im Iran dieser Revolution anschlossen und die Straßen massenhaft füllten, weil ihre Geduld am Ende war. Nach Beginn der Revolution entschieden die Führer der G7-Gruppe während der Konferenz von Guadeloupe (4. bis 7. Januar 1979): Religiöse fundamentalistische Kräfte unter der Führung von Ayatollah Chomeini sollten im Iran an die Macht gebracht werden, um die Machtübernahme von kommunistischen und antiimperialistischen Kräften zu verhindern. Damit wurden mehrere Ziele gleichzeitig verfolgt: Erstens wurde sichergestellt, dass kommunistische, linke, demokratische und antiimperialistische Kräfte oder die Nationale Front des Irans nicht an die Macht kommen. Zweitens wurde der Einfluss der Sowjetunion eingedämmt. Drittens wurde der Fortbestand des Ölflusses gesichert. Viertens wurde die Möglichkeit der Umkreisung Afghanistans geschaffen. Dort waren zu dieser Zeit sowjetnahe Linke an die Macht gekommen. Außerdem weitere geopolitische und strategische Ziele…

Aus diesem Grund hatte man Chomeini Anfang Oktober 1978 für Verhandlungen nach Neauphle-le-Château in Frankreich gebracht. Dort hatte Chomeini versprochen, den Ölfluss fortzusetzen sowie kommunistische, linke, antiimperialistische und nationalistische Kräfte zu massakrieren und zu unterdrücken. In der Folge kam General Huyser ab dem 4. Januar 1979 (zeitgleich mit dem Beginn der Konferenz von Guadeloupe) nach Teheran, um mit den Führern der staatlichen Armee zu verhandeln und sie hinsichtlich des Regimewechsels und der Unterstützung für Chomeini zu instruieren. Die Poster von Chomeini wurden in der US-Botschaft in Teheran gedruckt und verteilt. Außerdem wurde der Titel „Imam Chomeini, Führer der iranischen Revolution“ zum ersten Mal vom persischen Dienst des Radio Amerika ausgestrahlt. Die militärischen Machtstrukturen und der Unterdrückungsapparat wurden ohne wesentliche Änderung auf die neue Herrschaft übertragen.

In all den Jahren, in denen das islamische Regime scheinbar anti-amerikanische und anti-israelische Forderungen vertrat, hatte es in der Praxis geheime und umfassende Beziehungen zu diesen Staaten. Zum Beispiel reiste Ende Mai 1986 eine Delegation von Kräften der CIA, des Nationalen Sicherheitsrates und des Mossad unter der Leitung von Robert McFarlane nach Teheran, um über Verhandlungen sowie den Verkauf von Waffen zu sprechen. Israel trat als Vermittler dieser Geschäfte auf. Diese Geschehnisse wurden einige Monate später von einer libanesischen Zeitschrift aufgedeckt und wurden unter dem Titel „Iran-Contra“ zu einem der größten Skandale der 1980er Jahre. In den folgenden Jahren wurden die Beziehungen fortgesetzt; unter anderem durch umfassende iranisch-US-amerikanische Zusammenarbeit im Afghanistan-Krieg (2001) und im Irak-Krieg (2003). Nach dem Fall von Saddam Hussein wurde die Kontrolle über den Irak praktisch dem Iran übergeben: Die Bestimmung der Regierung und der Politik des Iraks war vom Iran beeinflusst. Die Differenzen begannen jedoch im Jahr 2002 mit der Aufdeckung des iranischen Atomprogramms. Es folgten in all diesen Jahren zahlreiche Verhandlungen zwischen dem Iran, den USA, Europa, China und Russland. Die Differenzen verschärften sich durch das Beharren des Irans auf seiner Atomkapazität, bis sie den heutigen Stand erreichten.

Leider konzentriert sich ein Teil der globalen Linken nur auf die Widersprüche des iranischen Regimes zur US-Regierung und verteidigt in der Praxis eines der reaktionärsten und repressivsten religiösen Regime – ohne dabei die komplexen Wurzeln der Machtübernahme des islamischen Regimes und seiner geheimen und offenen Beziehungen zum Imperialismus, konkret zu den USA, zu beachten. In dieser Sichtweise wird der Begriff des Imperialismus vereinfacht und lediglich auf die USA beschränkt. Jedes Land, das Differenzen mit den USA hat, wird als „antiimperialistisch“ anerkannt. Dadurch werden die ökonomisch-politische Rolle des Regimes in den globalen Beziehungen und sein extrem neoliberaler Charakter ignoriert. Die systematische Unterdrückung des Volkes erscheint in den Analysen abgeschwächt oder unbedeutend. Vielleicht ist es für diese Parteien, die sich meist selbst als leninistisch betrachten, notwendig, Lenins Buch „Der Imperialismus als höchstes Stadium des Kapitalismus“ noch einmal zu lesen.

Welche Perspektiven gibt es für ein selbstbestimmtes und freies Leben in der Region?

Die Perspektive eines unabhängigen und freien Lebens im Iran und in der Region entsteht weder durch externe Intervention noch durch von oben aufgezwungene autoritäre Alternativen, sondern wenn wir die sozialen Kämpfe von unten fortsetzen und vertiefen. Diese Perspektive ist abhängig von der Arbeiter*innenbewegung, der Frauen- und LGBTQ+-Bewegung, Student*innen- und Gerechtigkeitsbewegungen, der Bewegung der national unterdrückten Ethnien und anderen Formen des sozialen Widerstands. Die wesentliche Voraussetzung dafür ist, dass eine dauerhafte Verbindung zwischen diesen Bewegungen geschaffen, unabhängige Organisierung gestärkt und die durch Unterdrückung verursachte Zersplitterung überwunden werden. Der Kampf um einen Ausstieg aus dem Kreislauf von Despotie, Krieg und Abhängigkeit erfordert transnationale Solidarität der Arbeiter*innenbewegungen und den gleichzeitigen Kampf gegen Imperialismus, interne Herrschaft und den neoliberalen Kapitalismus. Hierfür ist die Stärkung internationalistischer Bindungen zu linken und demokratischen Kräften von grundlegender Bedeutung.

Erfahrungen wie die „Confederation of Iranian Students – National Union (CISNU)“ zeigen, dass eine umfassende Zusammenarbeit zwischen verschiedenen Kräften möglich ist. Die historische Erfahrung der Ersten Internationale kann inspirierend sein, um Engstirnigkeit, Spaltung und Abschottung zu überwinden. Wir sind nicht „kommunistischer“ als Marx, Engels, Proudhon und Bakunin und andere – daher können auch wir miteinander zusammenarbeiten! Um den gegenwärtigen Zustand sowie die existierenden Einschränkungen und die Unfähigkeit der Linken auf internationaler Ebene zu überwinden, kann man aus den Erfahrungen der Vergangenheit lernen und diese Erfahrungen wiederholen. Letztlich kann nur durch die Überwindung der Isolation und durch Ausweitung der nationalen, regionalen und globalen Solidarität eine freie, menschliche und selbstbestimmte Zukunft aufgebaut werden. Eine bessere und menschlichere Zukunft ist möglich – und man muss bewusst und vereint daran arbeiten, sie aufzubauen.

Interview im Original (Farsi)

مصاحبه درباره وضعیت کنونی و مقاومت در ایران

خودت را معرفی کن؛ و بگو در کجا فعالیت می‌کردی و یا می‌کنی؟

من یکی از فعالان جنبش چپ ایران هستم. در نوجوانی به مارکسیسم گرایش پیدا کردم و در اوایل دهه ۲۰۰۰ وارد حوزه سیاست و فعالیت‌های اجتماعی شدم.

فعالیت سیاسی تو در ایران چگونه بود؟

اجازه بدهید ابتدا مقدمتا توضیحی درباره وضعیت سیاسی ایران و به‌ویژه وضعیت جنبش چپ بدهم. در دهه ۱۹۸۰، جنبش کمونیستی در ایران به فجیع‌ترین شکل قتل‌عام شد. در این دهه، ایران قتل‌گاه نیروهای سیاسی کمونیست، چپ و آزادی‌خواه بود. در این دهه، ده‌ها هزار نفر در زندان‌ها و شکنجه‌گاه‌های رژیم شکنجه شدند. افراد بسیار زیادی زیر‌ شکنجه‌های بسیار شدید کشته شدند، هزاران نفر اعدام شدند و هزاران نفر نیز در خیابان و خانه و مخفی‌گاه و جاهای دیگر کشته شدند. هزاران نفر از اعدامیان و‌ کشته‌شدگان در گورهای جمعی (بدون هیچ نام و نشانی) دفن شده‌اند؛ و حتا تا به امروز رفتن به این گورستان‌ها ممنوع است و اغلب کسانی (از بازماندگانِ قربانیان و نیز دادخواهان) که به این گورستان‌ها مراجعه کنند، همچنان مورد دستگیری و خشونت قرار می‌گیرند و راهی زندان‌ها می‌شوند. حتا در مواردی دستگیرشدگان در این مکان‌ها به اعدام محکوم شده‌اند. „گلزار خاوران“ یکی از مشهورترین گورهای دسته‌جمعی است.
دهه‌ی ۱۹۸۰ یکی از خون‌بارترین دوره‌های تاریخی در ایران است. دهه ۱۹۹۰ نیز دهه‌‌ی سرکوب‌های بسیار شدید و قتل‌های سازمان‌یافته حکومتی بود — نه تنها علیه مخالفان سیاسی، بلکه حتا علیه دگراندیشان، چه در ایران و چه در خارج از کشور. این قتل‌ها در ایران به „قتل‌های زنجیره‌ای“ معروف‌اند. و نباید فراموش کنیم که در تمام این سال‌های خون‌بار و سرشار از جنایت، دولت‌های غربی از جمله دولت‌های اروپایی با رژیم ایران همکاری‌های بسیار نزدیکی داشتند. این کشورها پرونده‌های مربوط به قتل مخالفان رژیم در اروپا را جدی نمی‌گرفتند، در برابر آن سکوت می‌کردند و در برخی موارد حتی عاملان این ترورها را با هواپیما به ایران بازمی‌گرداندند. به عنوان مثال، فردی که مسئول ترور دکتر عبدالرحمن قاسملو (۱۹۸۹) بود و دولت اتریش به بهانه‌ی «مصونیت دیپلماتیک» از بازداشت او خودداری کرد و او را به ایران بازگرداند، امروز در پاکستان درگیر مذاکرات دیپلماتیک با ایالات متحده است؛ او پیش‌تر نیز عضو تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران بود. در سراسر دوران حکومت جمهوری اسلامی ایران، هرگونه فعالیت حزبی یا سازمان‌یافته سیاسی به‌عنوان جرمی سنگین تلقی شده و با مجازات‌های بسیار سنگین نظیر حبس‌های طولانی و حتی اعدام مواجه بوده است. در سال‌های پس از ۲۰۰۰، در دوره‌‌ی عروج دوباره‌ی جنبش چپ در ایران، نیروهای چپ فعالیت‌های خود را در قالب تشکل‌های صنفی و سندیکایی، کارگری، زنان، حقوق بشر و حقوق کودک و… سازمان دادند. این تشکل‌ها نیز از نظر رژیم اسلامی ممنوع هستند و اعضای آن‌ها همواره تحت تعقیب، بازداشت و زندان قرار دارند. با این حال، خطرات این نوع فعالیت در مقایسه با فعالیت حزبی به‌مراتب کمتر است. به همین دلیل، من نیز مانند دیگر فعالان چپ با تشکل‌های کارگری و همچنین فعالان جنبش زنان، جنبش دادخواهی و دیگر حوزه‌ها، و مشخصا از سال ۲۰۰۸ با «کانون مدافعان حقوق کارگر» همکاری داشته‌‌ام. این تشکل‌، تشکلی چپ و دموکراتیک بود که افراد با گرایش‌های مختلف مارکسیستی در آن فعالیت می‌کردند. البته باید تأکید کرد که این تشکل تنها تشکل کارگری نبود، بلکه یکی از تشکل‌های بسیار متعددی است که تحت شرایط سرکوب همچنان به فعالیت، مبارزه و سازمان‌دهی ادامه می‌دهند.

با توجه به حملات اسرائیل و آمریکا، وضعیت کنونی ایران را چگونه ارزیابی می‌کنی؟

حملات آمریکا و اسرائیل وضعیت را به‌شدت بغرنج‌تر و پیچیده‌تر کرده است. این جنگ، نه‌تنها عامل کشتار غیرنظامیان، ویرانی و نابودی زیرساخت‌های کشور بود، بل‌که بهانه کافی به رژیم داد تا سرکوب را این‌بار به بهانه‌‌ی «وضعیت جنگی» و با اتهامات واهی و دروغین نظیر «همکاری با دولت‌های متخاصم» به‌طور گسترده افزایش دهد. در همین چند روز جنگ، رژیم — در سایه بمباران‌ها و اخبار جنگ — ماشین اعدام و کشتار خود را در زندان‌ها دوباره فعال کرده و افرادی را که سال‌ها به دلایل سیاسی زندانی بودند اعدام کرده است. در همین مدت کوتاه، بیش از ۴۰۰۰ نفر نیز با اتهامات واهی بازداشت و راهی شکنجه‌گاه‌ها و زندان‌ها شده‌اند. هرروزه مردم را در توی خیابان بازرسی بدنی می‌کنند؛ گوشی‌های موبایل مردم را توی خیابان و کافه و رستوران مورد بازرسی قرار می‌دهند. این جنگ، بهانه‌ی افزایش دامنه‌ی سرکوب را به حاکمیت داد. حاکمیت برای سرکوب بیشتر و ایجاد فضای رعب و وحشت، نیازمند این جنگ بود. بگذارید صریح و ساده بگویم: رژیم ایران یک استبداد متعارف نیست، بلکه یک فاشیسم دینی به‌شدت سرکوبگر است. در عین حال باید گفت کسانی که امروز تحت عنوان جنگ علیه رژیم ایران، مردم و زیرساخت‌های حیاتی را بمباران می‌کنند، همان نیروهایی هستند که نقش مهمی در به قدرت رسیدن فاشیست‌های اسلامی داشتند و در تمام سال‌های حاکمیت این رژیم با آن همکاری نزدیک داشتند. قربانیان واقعی این جنگ مردم ایران هستند: از یک سو با بمباران جنایتکارانه کشته می‌شوند و خانه‌ها و زندگی‌شان نابود می‌شود؛ از سوی دیگر تحت سرکوب شدیدتر به بهانه جنگ قرار می‌گیرند؛ و علاوه بر آن، با نابودی زیرساخت‌های اقتصادی و صنعتی — مانند نفت، پالایشگاه‌ها، کارخانه‌ها و… — و همچنین زیرساخت‌های شهری مانند پل‌ها، خیابان‌ها، جاده‌ها، راه‌آهن، فرودگاه‌ها، مدارس، بیمارستان‌ها و… امکان یک زندگی انسانی برای دهه‌ها از آن‌ها گرفته می‌شود.

مقاومت در ایران علیه دولت و ساختارهای آن چگونه است؟

مقاومت در ایران علیه حاکمیت و ساختارهای آن به اشکال گوناگون، و عمدتا به صورت غیرمتمرکز و از پایین شکل گرفته است _اشکالی نظیر: اعتصابات کارگری، اعتراضات معلمان و بازنشستگان، جنبش زنان و جامعه‌ی LGBTQ، اعتراضات دانشجویی، مبارزات زیست‌محیطی، جنبش دادخواهی خانواده‌های اعدامیان و مقتولین، مقاومت مدنی در برابر قوانین و مقررات حاکمیت، و همچنین در شکل خیزش‌های گسترده اجتماعی. در این مبارزات نیروهای کمونیست و چپ، جریان‌های ملی با گرایش چپ یا لیبرال، فمینیست‌ها، فعالان ضد اعدام و ضد سرکوب، فعالان محیط‌زیست، فعالان صنفی و سندیکایی مانند کارگران، نویسندگان، معلمان، پرستاران، دانشجویان و دیگر کنشگران حقوق بشر و سایر نیروهای دموکراتیک به‌طور دائمی و فعال حضور و مشارکت دارند. همچنین فعالان سازمان‌ها و احزاب مخالف، با وجود هزینه‌های بسیار سنگین — در حد حبس‌های طولانی و حتی اعدام — به فعالیت خود ادامه می‌دهند. مردم نیز به‌طور مستمر مقاومت مدنی انجام می‌دهند و هرچندوقت یکبار نیز به شکلی وسیع و‌ گاهی میلیونی‌ به خیابان‌ها می‌آیند؛ اما پاسخ حکومت به این خیزش‌ها تنها گلوله، بازداشت، شکنجه و اعترافات اجباری و اعدام است. بارزترین ویژگی این مقاومت، نداشتنِ رهبری متمرکز و اتکا به شبکه‌های غیررسمی است. این وضعیت هم نقطه قوت است — از نظر امکان بقا — و هم نقطه ضعف، زیرا مانع شکل‌گیری سازمان‌یابی پایدار و مؤثر می‌شود. این وضعیت نتیجه مستقیم سرکوب گسترده و سیستماتیک حاکمیت است.

نیروهای سوسیالیست چه نقشی در این مبارزه دارند؟

نیروهای سوسیالیست در مبارزات جاری ایران، به‌ویژه در پیوند با جنبش کارگری و دیگر جنبش‌های اجتماعی، نقشی مهم اما عمدتاً غیرعلنی و پراکنده دارند. آن‌ها تلاش می‌کنند مطالبات طبقاتی و اجتماعی را صورت‌بندی کنند و به نوعی یاری‌رسانِ برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی در اعتصابات کارگران، معلمان، پرستاران، دانشجویان، بازنشستگان و… باشند. همچنین از جنبش‌های فمینیستی، جنبش دفاع از حقوق کودکان و کودکان کار، جنبش دادخواهی و دیگر جنبش‌های آزادی‌خواهانه، حقوق‌بشری و عدالت اجتماعی حمایت می‌کنند. این نیروها می‌کوشند اعتراضات و اعتصابات را از منظر طبقاتی و سیاسی تحلیل کنند و میان مبارزات پراکنده کارگران، معلمان، بازنشستگان، زنان و دیگر گروه‌های معترض پیوند ایجاد کنند. بخش دیگری از فعالیت آن‌ها تولید و انتقال دانش سیاسی و نظری است؛ از جمله تألیف و ترجمه متون مارکسیستی، تحلیل وضعیت اقتصادی-اجتماعی و تلاش برای تقویت آگاهی طبقاتی در میان جوانان و فعالانی که تازه وارد جنبش‌های اجتماعی شده‌اند. همچنین سوسیالیست‌ها در حد توان خود در آموزش شیوه‌های سازمان‌دهی، ارتباط با طبقه کارگر و توده‌ها و سازمان‌دهی اعتصابات و اشکال مختلف کنش جمعی مشارکت دارند.

سوسیالیست‌ها در ایران تحت چه شرایطی مبارزه می‌کنند؟

رژیم ایران یک نظام فاشیستی است که هم‌زمان یکی از افراطی‌ترین اشکال سیاست اقتصادی نئولیبرالی را در سطح بین‌المللی اجرا می‌کند. در سال‌های اخیر حتی نهادهای رسمی مدافع نئولیبرالیسم — مانند صندوق بین‌المللی پول — بارها اصلاحات اقتصادی این رژیم را ستوده‌اند؛ به‌ویژه اقداماتی مانند ارزان‌سازی نیروی کار، حذف یارانه‌ها و سیاست‌های تعدیل ساختاری. ایران بهشت صاحبان سرمایه و جهنم نیروی کار، طبقه‌ی کارگر و محرومین است؛ در شرایطی که اقلیتی بسیار کوچک در کاخ‌هایی رویایی، زندگی‌ای رویایی دارند، اکثریت جامعه از حداقل‌های زندگی انسانی محروم‌اند و حتا بعضی افراد _ازجمله کودکان کمتر از ۵ سال _ برای زنده ماندن، مجبورند غذایشان را در سطل‌های زباله پیدا کنند. هر سال که می‌گذرد تورم اقتصادی به طور متوسط ۵۰ درصد افزایش پیدا می‌کند، اما دستمزدها سیر نزولی دارند. امروز دستمزد نیروی کار، ماهیانه کمتر از ۱۰۰ یورو است، در صورتی که قیمت بسیاری از اقلام غذایی و حیاتی، حتا از اروپا هم بیشتر است. این، در شرایطی است که ایران کشوری بسیار ثروتمند است؛ از نظر ذخایر نفتی در رتبه‌ی سوم و از نظر ذخایر گازی در رتبه‌ی دوم جهانی قرار دارد. همچنین ایران دارای معادنی بسیار غنی از طلا، مس، آهن، فسفر و هزاران منبع معدنی دیگر است. بخش بزرگی از این ثروت توسط سران حکومت و خانواده‌هایشان غارت می‌شود؛ فرزندان مسئولان حکومت صاحب بزرگترین ثروت‌ها و شرکت‌ها در کشورهای گوناگون‌اند. آن‌ها در کشورهای گوناگون، قصرها و شرکت‌های بزرگ دارند. این بُعد اقتصادی برای فهم جایگاه طبقاتی رژیم و شکل رابطه آن با جامعه، طبقه‌ی کارگر و نیروهای سوسیالیست اهمیت اساسی دارد. ترکیب فاشیسم و نئولیبرالیسم، به‌عنوان شکل مدرن سرمایه‌داری اقتدارگرا، شکل وحشیانه‌ی ویژه‌ای به دولت ایران داده است. در این شرایط، نیروهای سوسیالیست در ایران تحت شدیدترین اشکال سرکوب سیستماتیک فعالیت می‌کنند. فعالیت سیاسی علنی عملاً ناممکن است و هر نوع سازمان‌یابی مستقل با خطرات جدی همراه است. این شرایط شامل خطر دائمی بازداشت، حبس‌های طولانی، شکنجه، اعترافات تلویزیونی اجباری و حتا احکام اعدام است. همچنین نظارت امنیتی گسترده نه فقط بر فعالان، بلکه بر خانواده‌ها و شبکه‌های اجتماعی آن‌ها اعمال می‌شود. به همین دلیل بخش بزرگی از فعالیت سوسیالیستی در قالب‌های غیرعلنی، نیمه‌علنی یا سندیکایی و مدنی انجام می‌شود — حوزه‌هایی که نسبت به فعالیت حزبی مستقیم آزادی عمل بیشتری دارند، اما همچنان بسیار پرخطر هستند.

سرکوب جنبش آزادی‌خواهی در ایران چگونه است؟

سرکوب جنبش آزادی‌خواهی در ایران ساختاری، سیستماتیک و بسیار فراگیر است و منحصر به اقدامات مقطعی محدود نمی‌شود. رژیم هر صدای منتقد و هر صدایی که تأیید کننده‌ی سیاست‌های حاکم نباشد را به اشکال گوناگون سرکوب می‌کند. حتا کسانی که قرائت‌شان از اسلام نیز متفاوت از قرائت حکومت باشد، مورد سرکوب قرار می‌گیرند. لازم به توضیح است که جامعه‌ی ایرانی، امروز به شدت غیر دینی و حتا ضد دینی است. و این امر از نظر رژیم اسلامی، غیرقابل تحمل است؛ و آن‌کس که خود را غیر مسلمان بداند، مرتد شناخته شده و مجازات او اعدام است. از فردای استقرار رژیم، در فوریه ۱۹۷۹، سرکوب گسترده و همگانی آغاز شد. به عنوان مثال می‌توانید ویدئوهای مربوط به ۸ مارس ۱۹۷۹ را در اینترنت ببینید؛ یعنی درست چند روز پس از استقرار رژیم. شعارها را بشنوید! زنان، اولین گروهی بودند که در ایران مورد سرکوب شدید قرار گرفتند. سرکوب‌ها همیشه به صورت سیستماتیک و همگانی بوده است. این سرکوب شامل بازداشت‌های گسترده، احکام سنگین زندان، شکنجه، اعترافات اجباری، اعدام و فشار مستقیم بر خانواده فعالان سیاسی و‌ مدنی است. علاوه بر این، نهادهای امنیتی از طریق نفوذ در تشکل‌های اجتماعی و ساختارهای سازمانی تلاش می‌کنند هر نوع سازمان‌یابی پایدار را از درون تخریب کنند. در کنار سرکوب فیزیکی، نوعی سرکوب روانی و اجتماعی نیز وجود دارد: ایجاد ترس عمومی، تهدید دائمی، محرومیت از کار و تحصیل و حذف سیستماتیک فعالان از زندگی اجتماعی. در عین حال یکی دیگر از روش‌های رژیم ایجاد «اپوزیسیون‌های ساختگی» است _منتقدینی بی‌خطر که از سازمان‌دهی و رادیکالیزه شدن مبارزات اجتماعی جلوگیری می‌کنند و یا جنبش‌ها را به ناکجا می‌برند. بخشی دیگر از این شِبه اپوزیسیون‌ها، جریاناتی موازی تحت رهبری دستگاه‌های امنیتی، برای ایجاد تورهای شناسایی و دستگیری مخالفان‌اند. شکلی دیگر از اپوزیسیون مصنوعی، بخشی از کارگزاران و‌ مسئولان رژیم هستند که بعضا خود را „اصلاح طلب“ معرفی می‌کنند. جریان اصلاح طلبی در ایران کاملا متفاوت از „رفرمیسم“ در سایر کشورها است. این جریان، خواستار تداوم‌بخشیدن به وضعیت موجود، ذیل شعارهای اصلاح‌طلبانه‌ای است که هرگز محقق نمی‌شوند. حکومت از اشکال گوناگون سرکوب همواره استفاده می‌کند، اما مقاومت و مبارزه علیه کل ساختار حکومت نیز هرگز متوقف نمی‌شود؛ یکی از آخرین نمونه‌هایش همین وقایع مربوط به انقلاب ژانویه‌ی ۲۰۲۶ است. آغاز آن اعتراض به گرانی و وضعیت بسیار بد معیشتی بود. توده‌های میلیونی مردم به خیابان‌ها آمدند، اما پاسخ حکومت تنها گلوله بود. در طول چند روز ده‌ها هزار نفر با گلوله‌های جنگی کشته و صدها هزار نفر زخمی شدند؛ هزاران نفر چشمان‌شان را با گلوله‌های ساچمه‌ای از دست دادند؛ نزدیک به شصت‌هزار نفر دستگیر شدند. بسیاری از دستگیر شدگان بدون دسترسی به وکیل در دادگاه‌های چند دقیقه‌ای حکم اعدام گرفتند، بسیاری اعدام شدند و بسیاری در انتظار اجرای اعدام‌اند.

نقش نیروهای سلطنت‌طلب در اعتراضات چیست؟

جریان سلطنت‌طلب، عموما دارای گرایش‌های افراطی و اقتدارگرا و بعضا دارای سویه‌های فاشیستی است. برخی از چهره‌های شناخته‌شده و رسانه‌ای آن‌ها آشکارا یا ضمنی از سرکوب مخالفان و حذف نیروهای رقیب، و حتا از دار زدن مخالفان از درختان و تیرهای برق خیابان‌ها سخن می‌گویند، که این امر موجب افزايش نگرانی‌ها نسبت به وجود گرایش‌های خشن و غیر دمکراتیک در این جریان شده است. با این حال باید توجه داشت که جامعه ایران جامعه‌ای متکثر با حدود ۹۲ میلیون نفر جمعیت است. نیروهای سلطنت‌طلب نیز بخشی از این واقعیت متکثر هستند، اما به هیچ‌وجه اکثریت جامعه را تشکیل نمی‌دهند. طبیعی است که حتا درصدهای کوچکی از چنین جامعه‌ی پرجمعیتی، از نظر عددی می‌تواند شامل چند میلیون نفر باشد، و حتا از جمعیت بسیاری از کشورها بیشتر شود، اما در مقیاس کلی جامعه‌ی ایران، همچنان آن‌ها یک اقلیت محسوب‌ می‌شوند. پررنگ شدن حضور آن‌ها در عرصه رسانه‌ای تا حد زیادی ناشی از حمایت‌های قدرت‌های جهانی و نظام سلطه است. برخورداری خود جریان سلطنت‌طلب از رسانه‌های بسیار حرفه‌ای و تلویزیون‌های پر زرق و برق ۲۴ ساعته با هزینه‌های سنگینِ میلیارد دلاری، به تنهایی نشان می‌دهد که آن‌ها از چه طریق، تامین مالی می‌شوند. رسانه‌های نظام سلطه نیز در بسیاری موارد تلاش می‌کنند آن‌ها را به عنوان آلترناتیو سیاسی برای وضع موجود ایران معرفی کنند. به همین دلیل، نقش سلطنت‌طلبان بیشتر در حوزه رسانه و دیاسپورا پررنگ است تا در پیوند با واقعیت اجتماعی داخل ایران، و ارتباط ارگانیک و ساختاری آن‌ها با بدنه اجتماعی داخل ایران بسیار محدود است. آن‌ها عمدتا به عنوان یک آلترناتیو سیاسی در خارج از کشور، با حمایت‌هایی از سوی اسرائیل و برخی دولت‌ها و نهادهای راست‌گرا مطرح می‌شوند و تلاش می‌کنند از طریق تزریق منابع مالی و تبلیغات رسانه‌ای، روایت خود خود از آينده‌ی سیاسی ایران را تقویت کنند. با این حال، اعتراضات در داخل ایران ماهیتی متکثر دارد و بخش عمده اعتراضات در داخل کشور حول محور مطالبات عدالت‌خواهانه، مخالفت با سرکوب و ضدیت با ساختارهای اقتدارگرا است، و نه حول بازگشت به سلطنت. در عین حال غیر طبیعی نیست، اگر در جامعه‌ای ۹۲ میلیون نفری، افرادی نیز از سر استیصال به این جریان‌ها گرایش پیدا کنند. به همین دلیل، شکاف میان روایت نیروهای سلطنت‌طلب و واقعیت جنبش‌های اجتماعی داخل کشور، شکافی بسیار عمیق، مشهود و قابل توجه است.

نقش صدای ایرانیان خارج از کشور چیست؟

صدای ایرانیان خارج از کشور می‌تواند نقش مهمی در بازتاب بین‌المللی اعتراضات داشته باشد: اطلاع‌رسانی، جلب توجه رسانه‌ای، فشار سیاسی و همبستگی جهانی. اما در عین حال، میان واقعیت و تجربه‌ی زیسته داخل ایران و فضای سیاسی دیاسپورا فاصله وجود دارد. این فاصله گاهی باعث اختلاف در تحلیل‌ها، رقابت‌های سیاسی و حتا چندپارگی در نمایندگی سیاسی جنبش‌ها می‌شود. بنابراین، نقش آن‌ها همزمان هم مهم و هم محل مناقشه است. دسترسی گروه‌های مختلف ایرانیان در تبعید نیز به رسانه‌ها با هم برابر نیست؛ جریان‌های چپ، دموکراتیک، آزادی‌خواه و مردمی، معمولاً دسترسی‌شان به رسانه‌های فراگیر، بسیار محدود است، پس طبیعتا امکان رساندن صدای واقعی مردم برای آنان محدود است. و اساسا به همین دلیل است که صدای راست افراطی و سلطنت‌طلبانِ جنگ‌طلب، بیشتر شنیده می‌شود. البته نیروهای دموکراتیک نیز _علی‌رغم تمام محدودیت‌ها _ کوشیده‌اند و می‌کوشند تا صدای مردم ایران باشند؛ اگرچه من بر این باورم که این تلاش‌ها کافی نبوده و نیست و باید تلاش‌های بیشتری صورت پذیرد. باید به سمت همگرایی و ساختنِ امکان‌های تازه رفت.

نقش چپ جهانی را چگونه می‌بینی؟

چپ جهانی در قبال ایران رویکردی یکدست ندارد. بخشی از آن با جنبش‌های اجتماعی ایران، به‌ویژه جنبش زنان و کارگران همبستگی نشان می‌دهد. اما بخشی دیگر درگیر دوگانه‌های ژئوپولیتیکی است؛ یا بیش از حد‌ بر „ضدیت با غرب/ آمریکا“ تمرکز دارد، و یا به دلیل مخالفت با مداخله خارجی، موضع روشنی در برابر سرکوب داخلی نمی‌گیرد. در نتیجه، یکی از چالش‌های اصلی، نبود درک منسجم از استقلال جنبش‌های اجتماعی در ایران و تقلیل تحلیل طبقاتی به رقابت‌های ژئوپولیتیکی است. این بخش از چپ، بعضا بازماندگان احزاب هوادار شوروی و یا برخی جریان‌های تروتسکیستی هستند. آن‌ها عموما به جای مطالعه دقیق شرایط واقعی ایران و داشتن تحلیل طبقاتی، درگیر پروپاگاندای رسانه‌ای رژیم ایران از یک سو و رسانه‌های غربی از سوی دیگر اند. این بحرانِ تحلیلی در وضعیتِ اجتماعیِ خود این احزاب نیز به شکل چشمگیری خود را نشان می‌دهد؛ این احزاب عموما پایگاه اجتماعی بسیار محدودی دارند و قادر به برقراری ارتباط ارگانیک با طبقه‌ی کارگر و توده‌ها نیستند، و مهم‌ترین و محوری‌ترین مسأله‌شان رقابت بین جمهوری خلق چین و آمریکا است! اما برای درک بهتر موقعیت ایران، باید سال‌ها به عقب بازگشت. باید چگونگی شکل‌گیری رژیم اسلامی در ایران و روابط بین‌المللی آن در طول این سال‌ها را مورد بررسی و مطالعه‌ قرار داد. انقلاب ۱۹۷۹ انقلابی دموکراتیک با شعارهای آزادی‌خواهانه و عدالت‌طلبانه بود که از سال‌ها پیش آغاز شده بود، و خیزش ۱۹۷۹ نهایی‌ترین گام آن بود. پیشگامان این انقلاب، احزاب، سازمان‌ها و جریان‌های چپ، جبهه ملی ایران، سازمان مجاهدین خلق و بسیاری دیگر از جریان‌های دمکراتیک بودند. پیوستن توده‌های میلیونی به این انقلاب و پر شدن خیابان‌ها از مردم جان به لب آمده، آن هم در سال‌های اوج جنگ سرد، زنگ خطری برای قدرت‌های امپریالیستی جهان بود. پس از اوج‌گیری انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹، در فاصله ۴ تا ۷ ژانویه، سران گروه g7 در جریان کنفرانس گوادلوپ تصمیم گرفتند که برای جلوگیری از قدرت‌گیری کمونیست‌ها و نیروهای ضدامپریالیست، نیروهای بنیادگرای دینی به رهبری آیت‌الله خمینی را در ایران به قدرت برسانند. با این کار، چند هدف هم‌زمان دنبال می‌شد: ۱. از عدم قدرت‌گیری کمونیست‌ها، چپ‌ها، جبهه ملی ایران و نیروهای دموکراتیک و ضدامپریالیست اطمینان حاصل می‌شد، ۲. کمربند سبز اسلامی به دور اتحاد جماهیر شوروی بسته می‌شد، ۳. از تداوم جریانِ شریانِ نفت اطمینان به دست می‌آمد، ۴. امکان محاصره افغانستان که در آن زمان چپ‌های هم‌پیمان شوروی در آن به قدرت رسیده بودند فراهم می‌شد، و بسیاری اهداف دیگر… به همین دلیل، پیش‌تر، در ابتدای اکتبر ۱۹۷۸، خمینی را برای مذاکرات، به نوفل‌لوشاتو در فرانسه برده بودند. و خمینی وعده‌ی تداوم شریان نفت، قتل‌عام و سرکوب نیروهای کمونیست، چپ، ضدامپریالیست و ملی‌گرا را به کارتر داده بود. متعاقب آن نیز ژنرال هایزر از ۴ ژانویه ۱۹۷۹ (هم‌زمان با آغاز کنفرانس گوادلوپ) برای مذاکره با سران ارتش شاهنشاهی و توجیه آنها در خصوص تغییر رژیم و حمایت از خمینی به تهران آمد. پوسترهای خمینی را در سفارت آمریکا در تهران چاپ و توزیع می‌کردند. و برای اولین بار لقب „امام خمینی رهبر انقلاب ایران“ از بخش فارسی رادیو آمریکا پخش شد. ساختارهای قدرت نظامی و دستگاه سرکوب نیز بدون تغییر اساسی به رژیم جدید منتقل شد. رژیم اسلامی، در تمام سال‌هایی که ظاهرا شعارهای ضدآمریکایی و ضداسرائیلی می‌داد، در عمل روابط پنهان و گسترده‌ای با آن‌ها داشت. برای نمونه در اواخر مه ۱۹۸۶ هیأتی از نیروهای سیا، شورای امنیت ملی و موساد تحت رهبری رابرت مک‌فارلین به تهران رفتند تا درباره مذاکرات و فروش اسلحه و قطعات تسلیحاتی گفتگو کنند. واسطه این معاملات اسرائیلی‌ها بودند. این ماجرا چندماه بعد توسط نشریه‌ای لبنانی افشا شد و با عنوان „ایران-کنترا“، تبدیل به یکی از بزرگترین رسوایی‌های دهه‌ی ۱۹۸۰ شد. در سال‌های بعد نیز روابط ادامه داشت؛ از جمله در جنگ افغانستان (۲۰۰۱) و جنگ عراق (۲۰۰۳) همکاری‌های گسترده‌ای میان ایران و آمریکا شکل گرفت، و پس از سقوط صدام، عملا کنترل عراق به ایران سپرده شد؛ و تعیین دولت و سیاست‌های عراق نیز تقریبا متاثر از نقش ایران بود. اما اختلافات از سال ۲۰۰۲ و با افشای پرونده هسته‌ای ایران آغاز شد؛ و در طول این سال‌ها مذاکرات بسیاری میان ایران، آمریکا، اروپا، چین و روسیه صورت گرفت؛ این اختلافات با پافشاری رژیم ایران بر توان هسته‌ای تشدید شد تا به وضعیت کنونی رسید. متاسفانه بخشی از چپ جهانی بدون توجه به ریشه‌های پیچیده قدرت‌گیری رژیم اسلامی و همچنین ماهیت روابط پنهان و آشکار آن با امپریالیسم و مشخصا آمریکا، تنها بر تضادهای رژیم ایران با دولت آمریکا تمرکز می‌کند و در عمل به دفاع از یکی از ارتجاعی‌ترین و سرکوبگرترین رژیم‌های دینی می‌پردازند. در این نگاه، مفهوم امپریالیسم به شکل تقلیل‌گرایانه صرفا به آمریکا محدود می‌شود و هر کشوری که با آمریکا اختلاف داشته باشد „ضد امپریالیست“ شناخته می‌شود. در نتیجه، نقش اقتصادی-سیاسی رژیم در مناسبات جهانی و همچنین ماهیت شدیدا نئولیبرالی اقتصادی آن نادیده گرفته می‌شود و سرکوب سیستماتیک مردم نیز در تحلیل‌ها کم‌رنگ یا بی‌اهمیت جلوه داده می‌شود. شاید لازم باشد این احزاب که عموما هم خود را لنینی می‌دانند، کتاب „امپریالیسم، بالاترین مرحله سرمایه‌داری“ لنین را دوباره بخوانند.

چه چشم‌اندازی برای یک زندگی آزاد در منطقه وجود دارد؟

چشم‌انداز یک زندگی مستقل و آزاد در ایران و منطقه نه از طریق مداخله خارجی و نه از طریق آلترناتیوهای اقتدارگرای تحمیلی از بالا شکل می‌گیرد، بلکه در پیوند با تداوم و تعمیق مبارزات اجتماعی از پایین است. این چشم‌انداز وابسته به جنبش‌های کارگری، زنان و LGBTQ، دانشجویی، زیست‌محیطی، دادخواهانه، جنبش اقوام تحت ستم ملی و دیگر اشکال مقاومت اجتماعی است. شرط اساسی آن ایجاد پیوند پایدار میان این جنبش‌ها، تقویت سازمان‌یابی مستقل و عبور از پراکندگی ناشی از سرکوب است. در سطح منطقه‌ای نیز خروج از چرخه استبداد، جنگ و وابستگی نیازمند همبستگی فراملی جنبش‌های مردمی و مبارزه هم‌زمان با امپریالیسم، اقتدارگرایی داخلی و سرمایه‌داری نئولیبرال است. در این چارچوب، تقویت پیوندهای انترناسیونالیستی با نیروهای چپ و دموکراتیک اهمیت اساسی دارد. تجربه‌هایی مانند «کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی – اتحادیه ملی (CISNU)» نشان می‌دهد که همکاری گسترده میان نیروهای مختلف امکان‌پذیر است. تجربه تاریخی انترناسیونال اول می‌تواند برای عبور از تنگ‌نظری و فرقه‌گرایی، الهام‌بخش باشد. ما از مارکس، انگلس، پرودون و باکونین و دیگران „کمونیست‌تر“ نیستیم که نتوانیم با یکدیگر همکاری کنیم! برای عبور از وضعیتِ کنونی و محدودیت‌ها و ناتوانی‌های واقعا موجودِ چپ در عرصه‌ی بین‌المللی، می‌تواند از تجربیات گذشته آموخت و تجربیاتی مانند انترناسیونال اول و کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی را دوباره تکرار کرد. در نهایت، تنها با عبور از سکتاریسم و گسترش همبستگی ملی، منطقه‌ای و جهانی می‌توان آینده‌ای آزاد، انسانی و خودتعیین‌گر ساخت. آینده‌ای بهتر و انسانی‌تر ممکن است — و باید آگاهانه و متحدانه برای ساختن آن تلاش کرد.